کتاب «لائیسیته چیست؟»، قسمت بیست و هفتم


شیدان وثیق ‫(انتشار در اردیبهشت 1384)

پرتغال

كاتوليسيسم در سده‏ ى نوزدهم  مذهب رسمىِ دولت پرتغال بود. با استقرار جمهورى در سال 1910 اصل جدايى دولت و دين اعلام مى‏ شود. سپس هم در قانون اساسى حكومت سالازار به سال 1933 و هم در بازبينىِ آن در سال 1951 بر اصل فوق تأكيد مى‏ شود. با اين وصف، كاتوليسيسم، در قانون اساسى، «مذهب ملت پرتغال» شناخته شده و از امتياز خاصى برخوردار است. در سال 1940 توافق‏نامه‏ اى ميان دولت و واتيكان، مناسبات اين دو و موقعيت حقوقى كليساى كاتوليك در پرتغال را مشخص مى‏ كند. در سال 1971 قانونى در زمينه‏ ى آزادى‏ هاى مذهبى وضع مى‏ شود كه تا امروز داراى اعتبار است.

     قانون اساسى 1976 پس از انقلاب و فروپاشى ديكتاتورى سالازارى، اصول اساسىِ لائيسيته را مطرح مى‏ كند. از يك‏سو دولت آزادى وجدان و عقايد مذهبى را تضمين مى‏ كند (ماده‏ ى 41 بند 1). هيچ‏كس به‏ خاطر اعتقادات و يا انجام فرايض دينى نه از امتياز خاصى برخوردار مى‏ شود و نه مورد اذيت و آزار قرار مى‏ گيرد (ماده‏ ى 41 بند 2 و 3). حق اعتراض به دليلى وجدانى تضمين مى‏ شود (ماده‏ ى 41 بند 6). و از سوى ديگر، قانون اساسى اعلام مى‏ دارد كه كليساها و جمعيت‏ هاى مذهبى از دولت جدا هستند و مى‏ توانند آزادانه امور خود را سازمان دهند (ماده‏ ى 41 بند 4). دولت در زمينه‏ ى آموزش و پرورش و فرهنگ بى‏ طرف است و آموزش عمومى (دولتى) غيرمذهبى است (ماده‏ ى 43 بند 2 و 3). احزاب سياسى نبايد خصلت مذهبى داشته باشند (ماده‏ ى 51 بند 3). سنديكاها بايد مستقل از اديان باشند (ماده‏ ى 55 بند 4). آزادى مدارس خصوصىِ مذهبى تضمين مى‏ شود (ماده‏ ى 43 بند 1 و 4). سرانجام، اين نكته‏ ى مهم كه هر اصلاح قانون اساسى بايد اصل جدايى دولت و كليساها و آزادى وجدان، دين و نيايش را به رسميت شناسد.

     به اين ترتيب، طبق قانون اساسى سال 1976، لائيسيته در پرتغال، در مجموع، برقرار مى‏ شود. از يك‏سو دولت بى‏ طرف و جدا از كليسا اعلام مى‏ شود و از سوى ديگر، آزادى‏ هاى مذهبى توسط دولت تضمين مى‏ شود.

     با اين همه، قانون اساسى نام‏برده برخى ترتيبات توافق‏نامه‏ ى 1940 ميان دولت و واتيكان، از جمله امتيازات كليساى كاتوليك نسبت به ديگر كليساها را محفوظ نگه مى‏ دارد. كليساى كاتوليك مى‏ تواند مدارس و دانشگاه خود را داير كند. در مدارس دولتى، عملاً و برخلاف قانون اساسى، آموزش دين و اخلاق كاتوليك تدريس مى‏ شود. دولت ازدواج مذهبى را به رسميت مى‏ شناسد و در عين حال بنا بر قانون اساسى حق طلاق مجاز است. قانون جزاى مدنى در سال 1982 توهين به مذهب را جرم و سزاوار مجازات مى‏ شناسد.

     به‏ طوركلى، رژيم سياسى پرتغال، به‏ دليل بى‏ طرفى و جدايى دولت از كليسا، رژيمى تقريباً لائيك است. آزادى‏ هاى مذهبى به رسميت شناخته شده‏ اند، ليكن برابرى اديان مختلف كامل نيست زيرا كليساى كاتوليك موقعيت برتر و برخى امتيازات خود را حفظ كرده است.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: