کتاب «لائیسیته چیست؟»، قسمت بیست و سوم


شیدان وثیق ‫(انتشار در اردیبهشت 1384)

قسمت    اول   قسمت    دوم   قسمت  سوم   قسمت  چهارم   قسمت   پنجم

قسمت  ششم   قسمت  هفتم   قسمت هشتم   قسمت   نهم   قسمت   دهم

قسمت یازدهم   قسمت دوازدهم   قسمت سیزدهم   قسمت چهاردهم   قسمت پانزدهم

قسمت شانزدهم قسمت هفدهم قسمت هجدهم قسمت نوزدهم قسمت بیستم

قسمت بیست و یکم  قسمت بیست و دوم

ـ لائيسيته ـ جدايى

موضع صريح، روشن و قاطع مدافعان لائيسيته در مدارس  از جمله در بيانيه‏ مشهورى به‏ امضاى تنى چند از روشنفكران فرانسوى اعلام مى‏ شود. در فرازى از آن مى‏ خوانيم كه:

«مدرسه، چون مخاطبانش همه‏ ى مردم‏انند، هيچ علامت تمايز دهنده اى كه به‏ طور عمد و از پيش (ماتقدم) وابستگى افراد را نشان دهد، نمى‏ پذيرد… در جامعه‏ ما، مدرسه تنها نهادى است كه به همگان اختصاص دارد… لائيسيته هميشه در چالش زيسته است. لائيسيته، در اصل، هم‏چون مدرسه‏ عمومى (دولتى ـ م) و جمهورى و خودِ آزادى، همواره پيكار بوده و پيكار باقى مانده است. بنياد جمهورى ما بر روى مدرسه استوار است. از اين‏ رو، نابودى مدرسه، نابودى جمهورى را سرعت مى‏ بخشد…» (نوامبر 1989، اليزابت بادانتِر، رِژيس دِبره، اليزابت دوفونتوِنى، كاترين كينتزِلر…).

موضع‏گيرىِ فوق، در حقيقت، در چارچوب ديدگاه فراترى قرار مى‏ گيرد كه لائيسيته ـ جدايى نام دارد. بنا بر اين نگرش، لائيسيته به‏ معناى انفكاك كامل دولت و بخش‏هاى عمومى يا دولتى از اديان است. از يك‏سو، دولت كاملاً از نفوذ مذهب رهاست و از سوى ديگر اديان و نهادهاى مذهبى تحت نفوذ دولت قرار نمى‏ گيرند. اين «جدايى»، برخلاف تصور غلطى كه مشاهده مى‏ شود، به‏ معناى آن نيست كه مذهب به «امر خصوصى» يا شخصى تبديل مى‏ شود و نبايد در حوزه‏ مسايل عمومى (سياسى و غيره) اظهارنظر، موضع‏گيرى يا فعاليت كند. بلكه تنها به اين معناست كه دولت و دين از يكديگر پيروى نمى‏ كنند. فعاليت اديان در جامعه به‏ جز بخش عمومى (دولتى) كه خصلت همگانى دارد و در نتيجه استقلال خود را بايد حفظ كند، كاملاً آزاد است.

ـ لائيسيته ـ بى‏ طرفى

گرايش ديگرى، چون گزارش‏ دهندگان كميسيون ستازى، از موضع لائيسيته ـ بى‏ طرفى به مسئله‏ حجاب اسلامى برخورد كرده‏ اند كه با نگاه اولى كمى متفاوت است. در فرازى از گزارش مفصل اين كميسيون مى‏ خوانيم:

«براى اجتماع‏ هاى مشغول به تحصيل، حجاب، اغلب اوقات، منشأ تعارض‏ ها، دودستگى‏ ها و حتى رنج‏ ها مى‏ شود. خيلى‏ ها، خصلت نمايان يك علامت دينى را مغاير با رسالت مدرسه احساس مى‏ كنند، جايى كه بايدفضاى بى‏ طرفى و محل بيدارىِ آگاهىِ انتقادى باشد، … كميسيون اكنون چنين ارزيابى مى‏ كند كه مسئله ديگر مسئله‏ ى آزادى وجدان نبوده بلكه مربوط به نظم عمومى است. شرايط طى چند سال گذشته تغيير كرده‏ اند. تنش‏ ها و رويارويى‏ ها در مدارس بر حول مسايل دينى متداول شده‏ اند…» (تأكيد از ماست).

      در نتيجه، كميسيون طرح قانونى‏ اى را به‏ منظور «حفظ بى‏ طرفى مدارس دولتى در رابطه با اديان» و هم‏چنين براى «برقرارى آرامش در مدرسه» به‏ منزله‏ «محل آزادى و شكوفايى براى همه» توصيه مى‏ كند.

     مشاهده مى‏ كنيم كه در اين جا مسئله از موضع بى‏ طرفىِ دولت و نظم عمومى در مدارس، مورد توجه قرار مى‏ گيرد. بى‏ طرفى به اين معناست كه دولت مذهب خاصى را تجويز نمى‏ كند و براى هيچ دينى امتياز خاصى قايل نمى‏ شود. اما در اين‏جا، بى‏ طرفى به‏ صورت يك‏جانبه از سوى دولت اِعمال مى‏ شود (و نه به‏ صورت دوجانبه، هم از سوى دولت و هم از سوى اديان، آن‏طور كه در لائيسيته ـ جدايى وجود دارد). از طرف ديگر، اين بى‏ طرفى مى‏ تواند علاوه بر اديان، عرصه‏ هاى ديگرى چون دكترين‏ هاى فلسفى، ايدئولوژيكى و غيره را شامل شود.

ـ لائيسيته‏ ى روادار و باز

بخشى از صاحب‏نظران و فعالان اجتماعى و سياسى فرانسه، هم در ميان لائيك‏ ها و هم نزد نيروهاى مذهبى، با اين كه از نقطه‏ نظر ارزشى با حضور علايم نمايش‏گرايانه در مدارس دولتى مخالف‏ند، اما در عين حال با قانون‏گذارى جهت منع آن‏ها نيز توافق ندارند. اينان مدافع لائيسيته‏ اى روادار و باز هستند كه قادر باشد همه‏ فرزندان جمهورى را در تنوع و گونه‏ گونىِ‏ شان در آغوش گيرد. آن‏ها در مخالفت با قانون منع حجاب اسلامى در مدارس، دلايل مختلفى را طرح مى‏ كنند كه مهم‏ترينِ آن‏ها را در اين جا ذكر مى‏ كنيم.

     چنين قانونى داغ ننگ را تنها به مسلمانان مى‏ زند. احساسات ضد مذهبى و به‏ ويژه احساسات عليه مسلمانان در جامعه‏ فرانسه را تشديد مى‏ كند. جوانانى را ترغيب به ترك تحصيل مى‏ كند. رشد مدارس مذهبى را باعث مى‏ شود. دختران مسلمان محجبه را به سوى بنيادگرايان هُل مى‏ دهد. انگيزه‏ هاى مختلف دختران مسلمان را در انتخاب حجاب اسلامى ناديده مى‏ گيرد و يا هم‏سان مى‏ كند: انگيزه‏ هاى صرفاً مذهبى، انگيزه‏ هاى بنيادگرايانه‏ ى دينى، مطالبات هويتى، انگيزه‏ هاى «قومى‏ گرايى» … سرانجام، چنين قانونى در سطح افكار عمومىِ جهانى، چهره‏ «آزادى‏ كشى» از فرانسه به نمايش مى‏ گذارد.

     به‏ طور خلاصه، طرفداران لائيسيته‏ ى روادار و باز در فرانسه معتقدند كه مدرسه‏ ى جمهورى و لائيك، بدون توسل به قانونى كه نتايج آن نامعلوم و حتى خطرناك براى آزادى‏ هاست، داراى چنان پتانسيلى است كه مى‏ تواند با پذيرفتن دختران محجبه در درون خود، آن‏ها را به‏ تدريج جذب ارزش‏ هاى لائيك كند.

كتاب‏نامه‏ ى بخش چهارم:

  1. La laïcité, Maurice Barbier; L’Harmattan
  2. Les trois âges de la laïcité, Jacqueline Costa-Lascaux, Hachette
  3. La laïcité francaise, Jean Boussinesq, seuil
  4. Vers un nouveau pacte laïque, Jean Baubérot, Seuil
  5. La laïcité française, Mémento juridique, Seuil
  6. La Révolution française, Laïcisation de l’Etat, de la société, et de l’église, Langlois Claude, Le supplément, avril 1988
  7. Laïcité monothéiste, Jean Luc Nancy, Le 2. 10. 2004
  8. La séparation des Eglises et de l’Etat, Mayeur Jean Marc, Editions ouvrières
  9. Le rapport de la commission Stasi sur la laïcité, Le Monde, 12, décembre 2004
  10. Munich de l’école républicaine, texte des intellectuels, Nouvel observateur, 2-8 novembre 1998
  11. Derrière la loi foulardière, la peur. Alain Badiou, Le Monde, 23 février 2004
  12. Voile au lycée, Non à l’intolérance, Jean-Fabien Spitz, Le Monde,
    17 décembre 2003
  13. L’enjeu de débat dur la laïcité à l’école, Revue Prochoix, No 26-27, Automne 2003
  14. Non au voile et à son projet de société, Collectif national des femmes sclidaires, texte du 12. 10. 2003

 

ادامه دارد …

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: